Το παρακάτω κείμενο γράφτηκε από τη Μελίνα Πλαστή, με αφορμή την παράσταση του Θεάτρου του Ήλιου
"Το τελευταίο καραβάν σεράι (Οδύσσειες)". Η παράσταση παίχτηκε στην Αθήνα τον Ιούλιο του 2006, στα πλαίσια του Ελληνικού Φεστιβάλ και ήταν μια συμπαραγωγή του Θεάτρου του Ήλιου και της Ruhttriennale. Τα μέλη του Συλλόγου ενημερώθηκαν για την την παράσταση και για το αναλυτικό πρόγραμμα παραστάσεων με σχετική ανακοίνωση, την οποία μπορείτε να βρείτε εδώ.

ΑΡΙΑΝ ΜΝΟΥΣΚΙΝ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Σύντομη αναφορά.

«Ο νους μου πηγαίνει σ΄ εκείνη την Εβραία που έφτιαξε μόνη της ένα θέατρο μέσα στο γκέτο του Βίλνο. Ναι, ένα θέατρο. Κλέβοντας από την καθημερινή μερίδα του ψωμιού της, έπλαθε μικρές κούκλες από ψίχα. Και κάθε βράδυ, η πεινασμένη γυναίκα ζωντάνευε αυτές τις θρεπτικές φιγούρες, έβγαζε τους ψωμένιους ηθοποιούς στη μικροσκοπική της σκηνούλα, μπροστά σε μερικές δεκάδες θεατές πεινασμένους όπως εκείνη, κι όπως εκείνη προορισμένους για ολοκαύτωμα. Κάθε βράδυ, ως το τέλος. Πρέπει να κρατήσουμε τη μνήμη αυτής της γυναίκας σαν μια αγιάτρευτη πληγή. Πρέπει. Γιατί αν ξεχάσουμε το ψωμένιο θεατράκι του Βίλνο, θα χάσουμε το θέατρο.»

Ariane Mnouchkine

Το 1960, ο Ζαν - Πωλ Σαρτρ, αποφάσισε να αναπτύξει τις απόψεις του για τη σκηνή και να αντιπαρατεθεί στο επικό θέατρο του Μπ. Μπρέχτ. Την ιστορική αυτή ημέρα εμφανίστηκε στο μεγάλο αμφιθέατρο της Σορβόννης προσκεκλημένος μιας ακόμη σκοτεινής ένωσης Φοιτητών του Παρισιού και τον παρουσίασε μια νεαρή φοιτήτρια, ιδρυτικό μέλος της Ένωσης, η Αριάν Μνουσκίν . Η νεαρή φοιτήτρια ήταν επίσης συν-ιδρύτρια μιας φοιτητικής θεατρικής ομάδας που οι δυο πρώτες και τελευταίες παραστάσεις της ήταν αντίστοιχα οι Γάμοι του αίματος και οΤζεγκίς Χαν.

Το 1964 ιδρύεται το «Θέατρο του Ήλιου», με τη συσπείρωση μιας ομάδας ανθρώπων, ηθοποιών και τεχνικών, γύρω από το πρόσωπο της Αριάν Μνουσκίν. Ο θίασος, αποκτά μοναστικού τύπου χαρακτηριστικά, όπου οι συντελεστές δεν συναντιούνται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την παράσταση, αλλά ασκούνται επί ώρες στο να παράγουν συλλογικά αποτελέσματα. Πρώτη παράσταση της ομάδας την ίδια χρονιά οι Μικροαστοίτου Γκόρκι σε σκηνοθεσία της ίδιας. Ακολουθεί το 1965 - 66 το Capitain Fracasse του Φιλίπ Λεοτάρ, πάνω σ΄ ένα διήγημα του Θεόφιλου Γκοτιέ και σκηνοθεσία της ίδιας. Το 1967 η Κουζίνα του Βέσκερ σε διασκευή του Λεοτάρ και σκηνοθεσία της ίδιας και το 1968 Το όνειρο καλοκαιρινής νύχτας του Σαίξπηρ σε διασκευή και σκηνοθεσία των παραπάνω. Το 1969 παρασταίνονται οι Κλόουν , μια συλλογική δημιουργία του θεάτρου, με τη μορφή μιας παλλαϊκής γιορτής. Το 1970 το θέατρο μεταφέρεται στην «Καρτουσερί», ένα εγκαταλειμμένο εργοστάσιο παραγωγής όπλων (πυριτιδαποθήκη) που βρίσκεται στο προάστιο Βενσέν του Παρισιού. Η «Καρτουσερί», εκτός όλων των άλλων, είναι θρυλική για τα γεύματα που παρασκευάζονται επί τόπου και σερβίρονται από τους ίδιους τους ηθοποιούς στους θεατές. Την ίδια χρονιά ανεβαίνει το 1789 και το 1972 το 1793 , που αποτελούν επισκόπηση της Γαλλικής επανάστασης. Τα διαδέχεται η Εποχή του χρυσού (1975). Το 1976 - 77 γυρίζεται η κινηματογραφική ταινία « Moliere » σε δικό της σενάριο και σκηνοθεσία και συμμετοχή όλου του θιάσου. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η δημιουργός, αυτό που θέλει να δείξει στην ταινία (μεταξύ άλλων βέβαια) είναι «πώς ο γιος ενός ταπετσιέρη κατάφερε να γίνει θαυμάσιος ηθοποιός και οικουμενικός συγγραφέας, τόσο γνωστός και συγχρόνως τόσο άγνωστος;». Επόμενοι σταθμοί του θεάτρου είναι ακόμη οι παραστάσεις: Μεφίστο (1979) διασκευή από την ίδια του έργου του Κλάους Μαν και δική της σκηνοθεσία. Το 1981, 1982 και 1983 ανεβάζει διαδοχικά το λεγόμενο «Κύκλο Σαίξπηρ» με το Ριχάρδο ΙΙ , τη Νύχτα των βασιλιάδων και τον Ερρίκο IV κάνοντας χρήση των μεθόδων Καμπούκι και Κατακάλι. Το 1984-85 το έργο Η τρομερή αλλά ημιτελής ιστορία του Νοροντόμ Σιχανούκ, βασιλιά της Καμπότζης , σε παράσταση διαρκείας οκτώ ωρών με την επική φόρμα της εικονογραφημένης ιστορίας.

Ανάμεσα στις χρονιές 1990 -1993 ανεβάζει τον «Κύκλο των Ατρειδών» ( Ιφιγένεια εν Αυλίδι του Ευριπίδη, Αγαμέμνονας και Χοηφόροι του Αισχύλου) και το 1995 τον Ταρτούφο του Μολιέρου, τοποθετώντας την δράση σε σύγχρονη Ισλαμική κοινότητα, όπου οι θρησκευτικές ακρότητες καταπιέζουν τη θέση της γυναίκας.

Σταθμό επίσης τα επόμενα χρόνια αποτελεί η παράσταση Ταμπούρλα στο φράγμα (Σεπτέμβριος 1999) θεατρικού έργου της Helene Cixous , όπου οι ηθοποιοί με συνεργούς τις μαριονέτες αφηγούνται στο κοινό μια σύγχρονη ιστορία με άξονα τις φυσικές καταστροφές και επίκεντρο την Κίνα, που έχει πρόσφατα πληγεί από κατακλυσμούς.

Το Τελευταίο καραβανσαράι , αποτελεί τη βασική αναφορά της νέας θεματικής ενότητας «Ο Ξένος», που εγκαινιάζει το Φεστιβάλ Αθηνών. Η παράσταση έκανε πρεμιέρα στην «Καρτουσερί» τον Απρίλιο του 2003 και τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς παρουσιάστηκε στο φεστιβάλ της Αβινιόν. Παρουσιάζει ιστορίες προσφύγων που εγκαταλείπουν τις πατρίδες τους προκειμένου να γλιτώσουν από τον πόλεμο και τις καταστροφές του και να αναζητήσουν τον «παράδεισο» της Δύσης. Χώρες αναφοράς είναι π.χ. το Ιράκ, το Ιράν, το Αφγανιστάν, η πρώην Σοβιετική Ένωση, τα Βαλκάνια, όπου οι ξεριζωμένοι ιθαγενείς τους βιώνοντας την δική τους «Οδύσσεια» παλεύουν με κάθε τρόπο να αποκτήσουν καινούργια ταυτότητα. Οι ιστορίες που κάθε φορά παρασταίνονται είναι διαφορετικές, συμμετέχουν σαράντα ηθοποιοί διαφορετικών εθνικοτήτων και ακούγονται περισσότερες από είκοσι γλώσσες. Ο θίασος έχει περιοδεύσει σε όλη την Ευρώπη, το Ισραήλ, την Αυστραλία, τη Ρωσία, την Ιαπωνία, την Αμερική.

Το υλικό των αφηγήσεων το έχει συλλέξει η ίδια η δημιουργός με το θίασό της, αφού περιόδευσαν στην Ευρώπη και τον κόσμο σε ιδιαίτερα πολλές φορές μακρινούς προορισμούς.

Τέλος, παραθέτουμε αυτούσιο το μήνυμα για την παγκόσμια ημέρα θεάτρου που γιορτάζεται κάθε χρόνο την 27 η Μαρτίου, που γράφτηκε σε στίχους από την Αριάν Μνουσκίν για τον εορτασμό της περσινής χρονιάς (2005).

Βοήθεια! 
Θέατρο, βοήθησέ με! 
Κοιμάμαι. Ξύπνησέ με 
Είμαι χαμένη μέσα στο σκοτάδι, οδήγησέ με, τουλάχιστον κοντά σε ένα κερί 
Είμαι οκνηρή, κάνε με να ντρέπομαι 
Είμαι κουρασμένη, ανέβασέ με 
Είμαι αδιάφορη, χτύπησέ με 
Παραμένω αδιάφορη, τσαλάκωσέ μου την εικόνα 
Φοβάμαι, δώσε μου κουράγιο. 
Είμαι αδαής, εκπαίδευσέ με. 
Είμαι απάνθρωπη, εξανθρώπισέ με. 
Είμαι φαντασμένη, κάνε με να πεθάνω στα γέλια 
Είμαι κυνική, αποδόμησέ με 
Είμαι κτήνος, μεταμόρφωσέ με 
Είμαι μοχθηρή, τιμώρησέ με 
Είμαι δεσποτική και σκληρή, πολέμησέ με 
Είμαι σχολαστική, γελοιοποίησέ με 
Είμαι χυδαία, εξύψωσέ με 
Είμαι μουγκή, ελευθέρωσέ με 
Δεν ονειρεύομαι πια, φέρσου μου σαν σε δειλό ή ανόητο 
Έχω ξεχάσει, ξεκίνησέ μου τη Μνήμη 
Αισθάνομαι γριά και άχρηστη, κάνε να σκιρτήσει η παιδικότητα 
Είμαι άχαρη, δώσε μου τη Μουσική 
Είμαι θλιμμένη, ψάξε τη Χαρά 
Είμαι κουφή, κάνε στην καταιγίδα να ουρλιάξει η λύπη 
Είμαι άστατη, όπλισέ με Φρόνηση 
Είμαι αδύναμη, άναψε τη Φιλία 
Είμαι τυφλή, φέρε μου όλα τα Φώτα 
Είμαι υποταγμένη στην Ασχήμια, κάνε να με κατακτήσει η Ομορφιά 
Με έχει προσηλυτίσει το Μίσος, κάνε να μου δοθεί όλη η δύναμη της Αγάπης.

Μπορείτε επίσης να διαβάσετε την συνέντευξή της στην Καθημερινή, στις 9 Ιουλίου 2006 κάνοντας «κλικ» στον τίτλο «Φοβάμαι την άγνοια, άρα και τη βία» - ΠOΛITIΣMOΣ 9 Jul, 2006

Ιούλιος, 2006

Μελίνα Πλαστή